Cyflwyniad

Mae datblygu cenedl lythrennog yn gorfforol yn allweddol er mwyn gwella’r ymwneud gydol oes â gweithgarwch corfforol, sy’n flaenoriaeth yng Nghymru. Er mwyn rhoi sylw i hyn, mae Chwaraeon Cymru, ar y cyd â rhanddeiliaid pwysig, wedi cael comisiwn gan Lywodraeth Cymru i gynhyrchu’r ‘Siwrnai Llythrennedd Corfforol’ (SLlC).


Beth yw Llythrennedd Corfforol?

Mae Llythrennedd Corfforol yn gysyniad cyfannol a ddisgrifir fel ‘y cymhelliant, yr hyder, y medrusrwydd corfforol, y wybodaeth a’r ddealltwriaeth i werthfawrogi ac ysgwyddo cyfrifoldeb am gymryd rhan mewn gweithgareddau corfforol am oes’ [1]. Mae’n cynnwys yr elfennau canlynol, sef, rhyngweithio rhwng yr affeithiol (cymhelliant a hyder) y corfforol (medrusrwydd corfforol ) a’r gwybyddol (gwybodaeth a dealltwriaeth). Mae datblygu llythrennedd corfforol yn siwrnai bersonol ac am oes.


Pam mae Llythrennedd Corfforol yn bwysig?

Mae llythrennedd corfforol yn unigryw i bob unigolyn ac yn gwbl hanfodol er mwyn i bobl ifanc gyflawni eu potensial corfforol. Mae gwella llythrennedd corfforol yn hybu dysgu’n well ac, yn ei dro, mae hynny’n galluogi pobl ifanc i sicrhau canlyniadau gwell. Mae hyn yn arbennig o wir ar gyfer iechyd corfforol a lles meddyliol, ond mae cyswllt hefyd â chyflawniad academaidd gwell.


Beth yw amcan y Siwrnai Llythrennedd Corfforol?

Bydd y SLlC yn cefnogi pob person ifanc yng Nghymru i ddatblygu ar hyd ei siwrnai llythrennedd corfforol erbyn iddo adael yr ysgol. Y dyhead yw i bob person ifanc gymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol dyddiol, gyda lefelau cynyddol o ddwysedd, i gael effaith gadarnhaol ar eu hiechyd a’u lles. [2].


Pa sgiliau sy’n rhan o’r Fframwaith Llythrennedd Corfforol?

Mae’r sgiliau yn y FfLlC yn hierarchaeth o sgiliau motor mawr y mae Chwaraeon Cymru wedi’u datblygu a’u defnyddio yn eu ‘Llawlyfr Sgiliau Technegol’. Crëwyd yr hierarchaeth o ganlyniad i ymchwil helaeth i’r sgiliau sylfaenol a ddefnyddir mewn gwledydd ledled y byd. Penderfynwyd mai’r sgiliau hyn oedd fwyaf perthnasol i bobl ifanc yng Nghymru.


Cyfnod nid Oedran

Mae’n bwysig deall ac adnabod cyfnod datblygu person ifanc, yn hytrach na’i oedran. Mae’r disgwyliadau sydd wedi’u datgan yn y SLlC yn darparu cerrig milltir o ran beth mae disgwyl i bobl ifanc ei ddatblygu yn ystod eu cyfnod yn yr ysgol


Ar gyfer pwy mae’r Siwrnai Llythrennedd Corfforol?

Mae’r SLlC ar gyfer y bobl ifanc eu hunain, eu rhieni, gofalwyr, athrawon, hyfforddwyr, arweinwyr a gweithwyr datblygu chwaraeon proffesiynol. Mae gan y rhanddeiliaid hyn i gyd rôl i’w chwarae mewn cefnogi cynnydd pobl ifanc ar eu siwrnai llythrennedd corfforol.


Sut bydd y Siwrnai Llythrennedd Corfforol yn cael ei defnyddio?

Dylid defnyddio’r SLlC i gefnogi’r canlynol:

  • ymarferwyr, rhieni a darparwyr cymunedol a’u cyfraniad at ddatblygiad plant a phobl ifanc ar hyd eu siwrnai llythrennedd corfforol
  • ysgolion i gynllunio dull cyfannol o weithredu gyda llythrennedd corfforol, gan sicrhau ei fod yn cael ei integreiddio mewn cyd-destunau amrywiol ar draws y cwricwlwm cyfan
  • asesu, cofnodi ac adrodd yn ôl ar gynnydd unigolion ar eu siwrnai llythrennedd, gan gynnwys asesu cyfoedion a hunanasesu.

Cadw pobl ifanc ar y llwybr

Bydd ymarferwyr yn defnyddio’r SLlC fel adnodd Asesu ar gyfer Dysgu. Ar ddiwedd pob blwyddyn, bydd adroddiad naratif yn cael ei greu a fydd yn cynnwys (i) beth mae’r person ifanc yn gallu ei wneud; (ii) pa gynnydd mae wedi’i wneud; a (iii) beth sydd arno angen ei wneud nesaf.

Gall yr adroddiad hwn gefnogi’r drafodaeth rhwng yr ymarferwr, y person ifanc a’r rhieni / gofalwyr er mwyn sefydlu a ydynt ar y llwybr at wneud y cynnydd disgwyliedig.


Pa mor dda mae pobl ifanc yn gwneud cynnydd?

Mae’n bwysig cymharu pa mor dda mae ysgolion a darparwyr eraill yn helpu pobl ifanc i wneud cynnydd ar eu siwrnai llythrennedd corfforol. Mae Arolwg ar Chwaraeon Ysgol Chwaraeon Cymru [3] yn casglu gwybodaeth eang bob dwy flynedd am bobl ifanc ac am eu cyfranogiad mewn gweithgarwch corfforol a chwaraeon. Bydd y data hwn yn eithriadol ddefnyddiol i uwch dimau arwain, llywodraethwyr a staff consortia rhanbarthol fel rhan o’u cynlluniau i wella ysgolion. Bydd tystiolaeth yr arolwg yn galluogi iddynt ateb y cwestiwn canlynol: Pa mor dda mae’r ysgol yn cefnogi cynnydd pobl ifanc ar eu siwrnai llythrennedd corfforol? Cyflwynir y dystiolaeth hon i wefan ‘Fy Ysgol Leol’ Llywodraeth Cymru [4], ac felly gellir ei defnyddio i ddangos gwelliant.


Deunydd Cyfeirio

1. International Physical Literacy Association, 2014 https://www.physical-literacy.org.uk/.